ترانزیت دریایی ایران در احاطه مشکلات و چالش‌ها

در سال گذشته، ترانزیت دریایی ایران تحت تأثیر چندین عامل قرار داشت و با توجه به تحریم‌های بین‌المللی و تغییرات در بازار جهانی، تلاش شد تا از ظرفیت‌های بندری خود بهره‌برداری بیشتری کند. بندرهای اصلی ایران مانند بندرعباس، بندر امام‌خمینی و چابهار به عنوان نقاط کلیدی برای ترانزیت کالا به کشورهای همسایه و همچنین به کشورهای آسیای‌میانه و هند شناخته می‌شوند. به‌ویژه بندر چابهار که به عنوان یک کریدور مهم برای اتصال به هند و افغانستان مطرح است. ایران با کشورهای همسایه خود مانند عراق، افغانستان و کشورهای CIS  (کشورهای مستقل مشترک‌المنافع) روابط تجاری و ترانزیتی خود را تقویت کرده است.

کد خبر: ۸۸۱۱

تاریخ: ۱۱ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۱۳:۵۱

به گزارش اقتصاددریایی، در سال گذشته، تلاش‌هایی برای توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت‌های بندری انجام شد که می‌تواند به بهبود وضعیت ترانزیت دریایی کمک کند. همچنین ایران به دنبال جذب سرمایه‌گذاری خارجی در این حوزه نیز بوده است. به‌طور کلی، وضعیت ترانزیت دریایی ایران در سال گذشته نشان‌دهنده تلاش‌ها برای مقابله با چالش‌ها و استفاده از فرصت‌ها در زمینه تجارت بین‌المللی بود.

مشکلات اصلی ترانزیت دریایی
معضلات اصلی ترانزیت دریایی ایران به چندین عامل بستگی دارد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
تحریم‌های بین‌المللی: تحریم‌های اقتصادی و تجاری که به‌ویژه از سوی ایالات متحده و برخی کشورهای غربی اعمال شده، محدودیت‌هایی برای صادرات و واردات کالاها ایجاد کرده و به کاهش جذابیت ترانزیت دریایی ایران منجر شده است.
زیرساخت‌های ناکافی: با وجود برخی پیشرفت‌ها، زیرساخت‌های بندری و حمل‌ونقل ایران هنوز نیاز به توسعه و بهبود دارد. این موضوع شامل تجهیزات بندری، انبارها و سیستم‌های لجستیکی می‌شود که می‌تواند کارایی ترانزیت را تحت تأثیر قرار دهد.
رقابت با سایر کریدورها: ایران با رقابت شدید از سوی کریدورهای دیگر مانند کریدور شمال-جنوب، کریدور چین-پاکستان (CPEC) و دیگر مسیرهای ترانزیتی مواجه است. این رقابت می‌تواند بر جذب بار و مشتریان تأثیر بگذارد.
مشکلات امنیتی و سیاسی: ناپایداری‌های سیاسی و امنیتی در منطقه می‌تواند بر روند ترانزیت تأثیر منفی بگذارد و باعث نگرانی تجار و شرکت‌های حمل‌ونقل شود.
عدم‌تنوع در مقاصد ترانزیتی: تمرکز بر برخی مقاصد خاص و عدم‌تنوع در بازارهای هدف می‌تواند ریسک‌های اقتصادی را افزایش دهد و وابستگی به برخی کشورها را بالا ببرد.
مسائل حقوقی و گمرکی: پیچیدگی‌های قانونی، بوروکراسی‌های طولانی و مشکلات گمرکی می‌تواند روند ترانزیت را کند کرده و هزینه‌های اضافی به‌بار آورد.
به‌طور کلی، ترکیبی از این عوامل باعث می‌شود که ترانزیت دریایی ایران با چالش‌های جدی مواجه شود، لذا نیاز به برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری‌های بیشتری برای بهبود وضعیت آن وجود دارد.

نقاط قوت ایران در حوزه ترانزیت
موقعیت جغرافیایی: ایران در مسیرهای اصلی حمل‌ونقل بین‌المللی قرار دارد و می‌تواند به عنوان یک گذرگاه بین کشورهای آسیای‌مرکزی، قفقاز، خاورمیانه و اروپا عمل کند.
بندرهای مهم: بندرهای بزرگ مانند بندرعباس و چابهار می‌توانند به عنوان مراکز ترانزیتی کلیدی برای کالاها از کشورهای مختلف و بالعکس عمل کنند.
کریدورهای ترانزیتی: ایران بخشی از کریدور شمال-جنوب است که ارتباطات را بین هند، روسیه و کشورهای دیگر تسهیل می‌کند. همچنین کریدورهای دیگری مانند کریدور چین-پاکستان (CPEC) نیز می‌توانند از این کشور عبور کنند.

چالش‌های پیش‌رو
عبارت «سیاه‌چاله ترانزیت» به معنای ایجاد وضعیتی است که در آن یک کشور یا منطقه به دلیل مشکلات مختلف، نتواند به‌طور مؤثر به عنوان یک کانون ترانزیتی عمل کند و در عوض، موانع و چالش‌هایی برای ترانزیت کالاها و خدمات ایجاد می‌کند. در مورد ایران، می‌توان گفت که این کشور با چالش‌هایی روبه‌روست که ممکن است به این وضعیت منجر شود. در ادامه به مهمترین آنها اشاره می‌شود:
به طور کلی، ترکیبی از این عوامل باعث می‌شود که ترانزیت دریایی ایران با چالش‌های جدی مواجه باشد و نیاز به برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری‌های بیشتری برای بهبود وضعیت آن وجود دارد. ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک راهبردی خود در منطقه، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک کانون مهم ترانزیتی دارد. کشورما  تقاطع چندین کریدور ترانزیتی اصلی قرار دارد که می‌تواند به عنوان پل ارتباطی بین آسیا، اروپا و خاورمیانه عمل کند. با این حال، استفاده از این موقعیت به طور کامل محقق نشده و به چالش‌هایی نیز برخورد کرده است.

نتیجه‌گیری:
اگرچه ایران دارای پتانسیل‌های بالایی برای تبدیل‌شدن به یک کانون ترانزیتی است، اما برای بهره‌برداری کامل از این موقعیت، نیاز به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، حل مسائل حقوقی و گمرکی و کاهش تنش‌های سیاسی و امنیتی دارد، اما چالش‌هایی که در حال حاضر با آن‌ها مواجه است، می‌تواند به تدریج آن را به سمت وضعیت «سیاه‌چاله ترانزیت» سوق دهد. برای جلوگیری از این وضعیت، نیاز به اصلاحات اساسی در سیاست‌ها، زیرساخت‌ها و روابط بین‌المللی وجود دارد. گام اساسی در رفع تحریم‌های بین‌المللی مهم‌ترین عامل رفع چالش در حوزه ترانزیت است، اگر این چالش‌ها برطرف شود، ایران می‌تواند نقش مهمی در تجارت بین‌المللی ایفا کند.

منبع: اقتصاد سرآمد